شيخ اياز

شيخ اياز سنڌ جي جديد فڪري تاريخ جو اهو روشن نالو آهي، جيڪو صرف هڪ شاعر نه، پر هڪ تحريڪ، هڪ فڪر ۽ هڪ شعور هو. شيخ اياز سنڌي ادب کي نئون روح، نئون لهجو ۽ نئون شعور ڏنو. هن جي شاعريءَ ۾ مزاحمت به آهي، محبت به آهي، درد به آهي، سچ به آهي ۽ انسانيت به آهي. شيخ اياز جو ڪردار صرف ادب تائين محدود نه رهيو، پر هو سنڌي قوم جي اجتماعي شعور جو ترجمان بڻجي ويو.
شيخ اياز 2 مارچ 1923ع تي سکر شهر ۾ پيدا ٿيو. سندس اصل نالو "شيخ اياز احمد" هو. هن جو تعلق هڪ پڙهيل لکيل ۽ علم دوست گهراڻي سان هو. ننڍپڻ کان ئي ڪتابن سان محبت، شاعريءَ سان لاڳاپو ۽ فڪر سان وابستگي سندس شخصيت جو حصو بڻجي وئي. هن ابتدائي تعليم سکر مان حاصل ڪئي ۽ پوءِ اعليٰ تعليم لاءِ ڪراچي ۽ ٻين تعليمي ادارن جو رخ ڪيو.
شيخ اياز جو ادبي سفر نوجوانيءَ کان ئي شروع ٿيو. هن ابتدا ۾ رومانوي شاعري ڪئي، پر وقت سان گڏ سندس فڪر ۾ گهراين آيون ۽ هو سماجي، سياسي ۽ قومي شعور ڏانهن وڌندو ويو. هن سنڌي شاعريءَ کي روايتي دائري مان ڪڍي جديد فڪري افق ڏانهن وٺي ويو.
شيخ اياز جي شاعريءَ ۾ آزاديءَ جو تصور، قومي سڃاڻپ، ظلم خلاف احتجاج، انسان دوستي، محبت جو عالمي پيغام ۽ فڪري بغاوت واضح طور نظر اچي ٿي.
شيخ اياز کي سنڌ جي مزاحمتي شاعريءَ جو وڏو نالو سڏيو وڃي ٿو. هن جي شاعريءَ ۾ غلاميءَ جي خلاف بغاوت، خاموشيءَ جي خلاف آواز ۽ خوف جي خلاف همت نظر اچي ٿي. هن جو قلم مظلوم ماڻهن جو آواز بڻيو.
هن لاءِ شاعري رڳو جمالياتي اظهار نه، پر هڪ اخلاقي ذميواري هئي. هو سمجهندو هو ته شاعر جو ڪم صرف خوبصورتي بيان ڪرڻ نه، پر سچ بيان ڪرڻ آهي.
شيخ اياز سنڌي قوم کي پنهنجي سڃاڻپ ياد ڏيارڻ وارو شاعر آهي. هن سنڌ، سنڌي ٻولي، سنڌي ثقافت ۽ سنڌي تاريخ کي پنهنجي شاعريءَ جو مرڪز بڻايو. هن جي شاعريءَ ۾ سنڌ صرف ڌرتي نه، پر هڪ زنده روح آهي.
هو سنڌي ٻوليءَ کي صرف اظهار جو ذريعو نه، پر قومي وجود جي علامت سمجهندو هو
شيخ اياز جي فڪر ۾ صرف قومي حدون نه، پر عالمي انسانيت شامل آهي. هن وٽ مارڪسزم، تصوف، انسان دوستي، عالمي ادب ۽ فلسفو سڀ گڏ نظر اچن ٿا. هن جي شاعريءَ ۾ شاهه لطيف جي روحانيت، سچل جي بغاوت ۽ جديد فڪر جو سنگم ملي ٿو.
شيخ اياز سنڌي ادب کي ڪيترائي قيمتي ڪتاب ڏنا، جن ۾ شاعري، نثر، ترجما، مقالا ۽ فڪري تحريرون شامل آهن. هن جديد سنڌي شاعريءَ جي ٻولي، لهجي ۽ فڪري ڍانچي کي نئون رخ ڏنو.
شيخ اياز سنڌ يونيورسٽي جو وائس چانسلر پڻ رهيو، جتي هن علم، تحقيق ۽ فڪر کي فروغ ڏنو. هن يونيورسٽي کي صرف تعليمي ادارو نه، پر فڪري مرڪز بڻائڻ جي ڪوشش ڪئي.
شيخ اياز هڪ بي خوف، سچو، اصولي ۽ فڪري ماڻهو هو. هو پنهنجي خيالن تي سمجهوتو نه ڪندو هو. هن لاءِ سچائي سڀ کان وڏي قدر هئي، ڀلي ان جي قيمت ڪجهه به هجي.
شيخ اياز جي شاعري ڪيترن ئي نسلن کي متاثر ڪيو. هن نوجوانن کي سوچڻ، سوال ڪرڻ ۽ سچ سان بيهڻ سيکاريو. سنڌ جي جديد شعور ۾ شيخ اياز جو فڪر بنيادي ڪردار ادا ڪري ٿو.
شيخ اياز صرف هڪ شاعر نه، پر سنڌ جو فڪري ضمير هو. هن سنڌي ادب کي نئون شعور، نئون رخ ۽ نئون مقصد ڏنو. سندس شاعري مزاحمت جي روشني، محبت جي گرمي ۽ انسانيت جي خوشبو آهي.
شيخ اياز جي فڪر جي اهميت وقت سان گهٽجڻ بدران وڌندي رهي ٿي، ڇو ته ظلم، ناانصافي ۽ غلاميءَ خلاف جدوجهد هميشه زنده رهندي آهي.
شيخ اياز جي شاعري صرف پڙهڻ لاءِ نه، پر جيئڻ لاءِ آهي. هو شاعر نه، پر هڪ فڪر آهي. هو شخص نه، پر هڪ تحريڪ آهي. ۽ هو تاريخ نه، پر حال ۽ مستقبل جو آواز آهي.
شيخ اياز سنڌ جي روح جو شاعر آهي، ۽ رهندو.