رني ڪوٽ

راڻي ڪوٽ (Ranikot Fort) جنهن کي "سنڌ جي ديوار" (Great Wall of Sindh) پڻ چيو ويندو آهي، دنيا جو سڀ کان وڏو قلعو مڃيو وڃي ٿو. هي ڄامشوري ضلعي ۾ سن شهر جي ويجهو، کيرٿر جبلن جي سلسلي ۾ واقع آهي. هن قلعي جي ديوار جو گهيرو تقريباً 32 ڪلوميٽر (20 ميل) آهي، جيڪو ان کي ديوارِ چين کان پوءِ هڪ وڏي دفاعي ديوار بڻائي ٿو.

هن قلعي جي اڏاوت جو اصل وقت ۽ مقصد اڃا تائين تاريخ دانن لاءِ هڪ راز بڻيل آهي. ڪجهه ماهرن جو خيال آهي ته هي ساساني، سٿين، يا يوناني دور ۾ تعمير ٿيو، جڏهن ته ڪجهه ان کي ٽالپر دور جي اڏاوت سمجهن ٿا. بهرحال، موجوده ڍانچي جي مرمت ۽ نئين سر تعمير مير سهراب خان ٽالپر 19 صدي جي شروعات ۾ ڪرائي هئي ته جيئن ٻاهرين حملي آورن کان بچاءُ ڪري سگهجي.

راڻي ڪوٽ جي اندر هڪ ننڍو قلعو "ميري ڪوٽ" (Miri Kot) موجود آهي، جيڪو شاهي خاندان جي رهائش لاءِ استعمال ٿيندو هو. ان کان علاوه، هڪ ٻيو قلعو "شير ڳڙهه" (Shergarh) پڻ مٿانهين جبل تي ٺهيل آهي، جتان پوري علائقي تي نظر رکي سگهجي ٿي. قلعي جا چار مکيه دروازا آهن: سن گيٽ (Sann Gate)، آمري گيٽ (Amri Gate)، شاهه پير گيٽ (Shahper Gate) ۽ موهن گيٽ (Mohan Gate).

قلعي جو نظارو انتهائي دلفريب آهي. جبلن جي وچ ۾ وڪڙ کائيندڙ ديوارون، قدرتي چشما، ۽ سرسبز واديون سياحن کي حيران ڪري ڇڏين ٿيون. برسات جي موسم ۾ هتي جو نظارو اڃا به وڌيڪ خوبصورت ٿي ويندو آهي جڏهن نديون وهنديون آهن ۽ جبل سائي چادر اوڙهي وٺندا آهن. راڻي ڪوٽ نه رڳو هڪ تاريخي ماڳ آهي پر جيولوجيڪل ۽ قدرتي حسن جو پڻ شاهڪار آهي.