موهن جو دڙو

موهن جو دڙو (Mohenjo daro) سنڌ جي لاڙڪاڻي ضلعي ۾ واقع هڪ قديم آثار قديمه وارو ماڳ آهي، جيڪو سنڌو سڀيتا (Indus Valley Civilization) جو سڀ کان وڏو ۽ اهم مرڪز هو. هي شهر تقريباً 2500 قبل مسيح ۾ تعمير ڪيو ويو هو ۽ دنيا جي قديم ترين شهري آبادين مان هڪ آهي. 1922ع ۾ آر. ڊي. بئنرجي (R. D. Banerji) هن ماڳ کي دريافت ڪيو، جنهن کان پوءِ دنيا کي هن عظيم تهذيب جي خبر پئي.

هي شهر پنهنجي وقت جي حساب سان انتهائي جديد ۽ منصوبه بندي (Urban Planning) جو شاهڪار هو. شهر کي ٻن حصن ۾ ورهايو ويو هو: هڪ قلعو (Citadel) جتي انتظامي عمارتون هيون، ۽ ٻيو هيٺيون شهر (Lower City) جتي عام ماڻهو رهندا هئا. هتي جون گهٽيون سڌيون ۽ هڪٻئي کي 90 ڊگري تي ڪٽينديون هيون، جيڪو اڄ جي جديد شهرن جهڙو نظام آهي.

موهن جي دڙي جي سڀ کان حيران ڪندڙ ڳالهه ان جو نيڪال جو نظام (Drainage System) آهي. هر گهر مان گندو پاڻي نالين ذريعي وڏن گٽرن ۾ ويندو هو، جيڪي ڍڪيل هوندا هئا. اهو نظام ان وقت جي صفائي ۽ صحت جي شعور جي عڪاسي ڪري ٿو. هتي جا گهر پڪين سرن جا ٺهيل هئا، ۽ ڪيترن ئي گهرن ۾ کوهه ۽ غسل خانا موجود هئا.

هتان جي اهم عمارتن ۾ "عظيم حمام" (Great Bath) شامل آهي، جيڪو مذهبي يا سماجي رسمن لاءِ استعمال ٿيندو هو. ان کان علاوه، هتي هڪ وڏو گودام (Granary) پڻ مليو آهي جتي اناج ذخيرو ڪيو ويندو هو. هتان جي ماڻهن جي ثقافت ۽ هنر به تمام اعليٰ درجي جو هو. هتان مليل مهرون (Seals)، زيور، رانديڪا، ۽ مجسما، خاص طور تي "ناچڻي" (Dancing Girl) ۽ "پروهت بادشاهه" (Priest King) جا مجسما، دنيا ڀر ۾ مشهور آهن.

موهن جو دڙو 1980ع ۾ يونيسڪو (UNESCO) جي عالمي ورثي ۾ شامل ڪيو ويو. هي ماڳ نه رڳو سنڌ پر پوري انسانيت جي گڏيل ورثي جو حصو آهي، جيڪو اسان کي اسان جي شاندار ماضيءَ جي ياد ڏياري ٿو.