جديد سنڌي شاعريءَ ۾ مزاحمت

سنڌ جي تاريخ رڳو تهذيبن، دريائن ۽ تهوارن جي ڪهاڻي نه آهي، پر اها جدوجهد، مزاحمت ۽ آزاديءَ جي مسلسل تحريڪ پڻ آهي. سنڌي شاعري هميشه سماج جي سچائيءَ جو عڪس رهي آهي، پر جديد دور ۾ اها شاعري رڳو حسن، عشق ۽ فطرت تائين محدود نه رهي، بلڪه اها ظلم، استحصال، جبر، قومي سڃاڻپ، ٻوليءَ جي بقا ۽ سياسي شعور جي ترجمان بڻجي وئي آهي. جديد سنڌي شاعريءَ ۾ مزاحمت صرف نعري بازي نه، پر هڪ فڪري، اخلاقي ۽ ثقافتي جدوجهد جي صورت اختيار ڪري چڪي آهي.
مزاحمت جو تصور:
مزاحمت جو مطلب صرف هٿيار کڻڻ يا رياست سان ٽڪراءُ ڪرڻ نه آهي، پر فڪر، لفظ، سچ ۽ شعور ذريعي ظلم جي مخالفت ڪرڻ به مزاحمت آهي. جديد سنڌي شاعر لاءِ مزاحمت:
ذهني غلاميءَ کان آزادي
ثقافتي سڃاڻپ جي تحفظ
ٻوليءَ جي بقا
قومي وقار جي بحالي
سماجي ناانصافين خلاف آواز
هي سڀ گڏجي مزاحمتي شاعريءَ جو فڪري ڍانچو ٺاهين ٿا.

:تاريخي پسمنظر
جديد سنڌي شاعريءَ ۾ مزاحمت اوچتو پيدا نه ٿي، پر ان جا پاڙا شاهه لطيف، سچل سرمست ۽ ساميءَ جي فڪر ۾ نظر اچن ٿا، جتي سچ، حق ۽ انسانيت مرڪزيت رکن ٿا. جديد دور ۾ سياسي حالتن، وسيلن جي ڦرلٽ، ٻوليءَ سان ٿيندڙ ناانصافين ۽ قومي حقن جي جدوجهد سنڌي شاعر کي نئين فڪري راهه ڏني، جنهن مان مزاحمتي شاعري هڪ باقاعده تحريڪ جي صورت ۾ سامهون آئي.

جديد سنڌي شاعريءَ ۾ مزاحمت ڪيترن ئي صورتن ۾ نظر اچي ٿي:

قومي مزاحمت

سنڌ جي وسيلن، زمين، درياهه ۽ سڃاڻپ بابت شاعري قومي شعور کي جنم ڏئي ٿي. شاعر سنڌ کي صرف هڪ جغرافيائي وحدت نه، پر هڪ زنده تهذيب ۽ فڪر جي علامت طور پيش ڪري ٿو.

لساني مزاحمت:
سنڌي ٻوليءَ جو تحفظ به مزاحمت آهي. شاعر پنهنجي شاعريءَ ۾ سنڌي ٻوليءَ کي فخر، سڃاڻپ ۽ مزاحمت جي علامت بڻائي ٿو، جتي ٻولي رڳو اظهار جو ذريعو نه، پر وجود جي علامت بڻجي وڃي ٿي.

سماجي مزاحمت:
جاگيرداري نظام، طبقاتي فرق، عورتن تي ظلم، غربت ۽ بي انصافي خلاف شاعري سماجي شعور پيدا ڪري ٿي. شاعر مظلوم انسان جو آواز بڻجي ٿو.

فڪري مزاحمت:
ذهني غلامي، خوف، خاموشي ۽ لاپرواهيءَ خلاف شاعري انسان کي سوچڻ، سوال ڪرڻ ۽ سچ سان بيهڻ سيکاري ٿي.

شاعر ۽ فڪر:
جديد سنڌي شاعر صرف لفظن جو ڪاريگر نه، پر فڪر جو اڳواڻ آهي. هو سماج جو مشاهدو ڪري ٿو، درد کي سمجهي ٿو ۽ پوءِ ان کي شاعريءَ جي صورت ۾ شعور بڻائي پيش ڪري ٿو. هن جي شاعري نعرو نه، پر فڪر آهي؛ احتجاج نه، پر شعور آهي؛ نفرت نه، پر سچ آهي.

علامتون ۽ استعارا

مزاحمتي شاعريءَ ۾ علامتون اهم ڪردار ادا ڪن ٿيون:

زنجير: غلاميءَ جي علامت

درياهه: زندگي ۽ آزادي

ڌرتي: سڃاڻپ ۽ وطن

باهه: انقلاب ۽ تبديلي

پرواز ڪندڙ پکي: آزادي

اهي علامتون شاعريءَ کي نعري بازيءَ کان ڪڍي فڪري گهرائيءَ ڏانهن وٺي وڃن ٿيون.

مزاحمتي شاعريءَ جو سماجي ڪردار

جديد سنڌي مزاحمتي شاعري:

شعور پيدا ڪري ٿي

نوجوان نسل کي سڃاڻپ ڏئي ٿي

خاموش ماڻهن کي آواز ڏئي ٿي

خوف کي همت ۾ بدلائي ٿي

سماج کي سوال ڪرڻ سيکاري ٿي

هي شاعري صرف پڙهڻ لاءِ نه، پر سوچڻ، سمجهڻ ۽ بدلجڻ لاءِ آهي.

جديد سنڌي شاعريءَ ۾ مزاحمت هڪ تحريڪ، هڪ فڪر ۽ هڪ شعور آهي. اها شاعري صرف لفظن جو مجموعو نه، پر هڪ جدوجهد آهي – سچ جي جدوجهد، سڃاڻپ جي جدوجهد، آزاديءَ جي جدوجهد. سنڌي شاعر پنهنجي قلم کي تلوار نه، پر چراغ بڻائي ٿو، جيڪو اوندهه ۾ روشني پيدا ڪري ٿو. اها ئي جديد سنڌي مزاحمتي شاعريءَ جي حقيقي طاقت آهي.

جيستائين سنڌ ۾ ظلم، ناانصافي، غلامي ۽ سڃاڻپ جو سوال زنده آهي، تيستائين سنڌي شاعريءَ ۾ مزاحمت زنده رهندي. ڇو ته سنڌي شاعري صرف ادب نه آهي، اها مزاحمت جي روح آهي.